Girişimcilik Ekosisteminin 2024 Değerlendirmesi ve 2025 Öngörüleri

Girişimcilik ekosisteminin 2024 değerlendirmesi Startupswatch raporunda mükemmel şekilde özetlenmiş: Amerika'daki yatırımların boyutuna fil dersek, İngiltere tavşan, Türkiye ise karınca kalır. Bu çok haklı bir ifade olmuş. Ekosistem hızla güçleniyor ve çeşitleniyor desek de halen global toplam yatırımlardan aldığımız pay çok düşük. Global finans piyasaların girişim ekosistemine yardımcı olmadığı bir dönemdeyiz. Yatırım iştahı 2022'ye göre tüm pazarlarda daha düşük. Bu da, hem şirketlerin çok daha becerikli ve yüksek performanslı olmasını gerektiriyor hem de Türkiye ekosisteminin hatasız, mükemmel bir resim çizmesini zorunlu kılıyor. Rakamlar da maalesef bu etkinin negatif yansımasını ispatlıyor. 2022'de gerçekleşen yatırım adedinin yüzde 16'sı yabancı yatırımcılardan oluşuyorken, 2024'te sadece yüzde 5'i yabancı yatırımcılar tarafından yapıldı. 

Şirketlerin almış oldukları yatırımdan vergi ödemesi halen tüm global yatırımcıların ve girişimcilerin gündeminde. Gün geçmiyor ki Türkiye'ye ziyarete gelen bir yatırımcı, "Türkiye'de sermayeden vergi alınıyormuş" demesin ve biz de açıklamak zorunda kalmayalım. Çok doğru işler yapılıyorken her sene atlamadan kalıcı hasar bırakan hatalar da yapılmaya devam ediliyor. Örneğin, 2024 yılında girişim sermayesi yatırım fonları (GSYF) ile ilgili mevzuatlarda çok yerinde iyileştirmeler yapıldı. Geç de olsa yabancı yatırımcıların ağırlığına bağlı olarak GSYF'lerin yurt dışı yatırım yapabilmelerine olanak tanındı. Fakat her gün yabancı yatırımcı nasıl getireceğimizi konuşup planladığımız bir dönemde bir yabancı yatırımcıya saklama bankasında hesap açmak imkansıza yakın. Ekosistemin önünde büyük engel teşkil eden, pratik uygulama sorunlarımız devam ediyor. 

Tohum aşamasında çok ufak tutarlarla gerçekleşen TÜBİTAK BİGG yatırımlarını ve Getir yatırımını saymazsak 2024'te 237 yatırım turunda toplam 237 milyon dolar yatırım gerçekleşti. Yatırım adetlerinin 2023'e göre yaklaşık yüzde 34 düştüğünü gözlemledik. İyi tarafından bakarsak, 2021'den bu yana ekosisteme her sene 1 milyar dolar ve üzerinde yatırım giriyor. Türkiye ekosisteminin bir üst lige çıktığının ispatı diyebiliriz. 

Kadın kurucularının oranının yüzde 18'lerden yüzde 29 düzeyine gelmesi çok sevindirici, tabii ki daha gidilecek çok yol var. Çıkışlar anlamında da aktif bir yıl oldu. Şirket satışları, satın alma, teknoloji şirketlerinin halka arzlarını gördüğümüz bir yılı geride bırakırken Kazak Kaspi'nin Hepsiburada'yı 1,1 milyar dolara satın alması yılın en büyük işlemi oldu. 

Startupswatch raporu, yatırım fonlarının beklentilerine yönelik anket sonuçlarını da içeriyor. Yatırım fonlarının 2023'e kıyasla 2024 için daha pozitif bir yıl geçirdiklerini görüyoruz. Ekosistemin başlıca problemi olarak fonların görüşü 2023 ile aynı, ekonomik kriz birinci sırada yer alırken, değişken ve öngörülemeyen hükümet politikaları başlıca problemler listesinde ikinci sırada. 

Tüm dünyada artan maliyetler, özellikle Amerika'da büyük teknoloji şirketlerinde gücün yoğunlaşmasıyla birlikte Türkiye girişim ekosistemi birçok açıdan fırsatlar vermeye devam ediyor. Türkiye ekosisteminin gücünü ve potansiyelini tüm dünyaya daha iyi anlatabildiğimiz sürece 2025'te toplam global yatırımlardan daha fazla pay alma ve ekosistemi büyütme fırsatına sahip olduğumuza inanıyorum.

TÜBİSAD'ın Türkiye ve dünya teknoloji gündemi ile yatırım dünyasından haberleri içeren bültenini incelemek için buraya tıklayınız: TÜBİSAD Perspektif